سربيشه ديـار روستاهاي تاريخي
 
 

 شهرستان سربيشه به مركزيت شهر سربيشه با مساحتي معادل 8251 كيلومتر مربع در شرق ايران ، حاشيه شمال شرقي دشت لوت و در جنوب شرقي شهرستان بيرجند و در محور بين المللي بيرجند- زاهدان واقع گرديده است كه از شمال و غرب به شهرستان بيرجند و از جنوب به شهرستان نهبندان و از شرق به كشور افغانستان محدود بوده و طول مرز مشترك آن با كشور افغانستان حدود 110 كيلومتر مي باشد. شهر سربيشه در فاصله 66 كيلومتري بيرجند، مركز استان خراسان جنوبي  واقع گرديده است .
پيشينه تاريـخي   در كتابهاي تاريخي بهارستان ، نزهه القلوب و معجم البلدان از سربيشه و مومن آباد و نهارجان اسم برده شده است و مساجد و آثار كهنه شهر مورد توجه سياحان قرار گرفته است . به نقل از مرحوم آيت ا... آيتي در كتاب بهارستان سربيشه شهري است قديمي كه قبل از اسلام مردم آن زرتشتي بوده اند و در كتاب نزهه القلوب اثر حمدا...  مستوفي از آن ياد شده است وي در اين كتاب مي گويد ابوبكر علي ابن الحسن قهستاني ممدوح فرخي سيستاني از اين شهر بوده كه در شمار علما و ادباي عصر سلطان محمود غزنوي به حساب مي آمده است . در وجه تسميه شهر سربيشه گفته شده است چون زمين قسمت جنوب شهر، آبخيز و سرسبز بوده و شهر در مدخل اين محل قرار داشته است به آن سربيشه گفته اند اقوال ديگري نيز گفته شده از قبيل سرد بيشه كه بدليل سردي هوا به اين نام معروف بوده و به مرور زمان حرف ‹‹د›› حذف شده است .
مسجد جامع پخت   دوره  قاجار
این مسجد در داخل روستای پخت در فاصله حدود 10 کیلومتری غرب سربیشه قرار دارد . مهمترین عناصر معماری آن عبارتند از سر در ورودی ، دالان ، صحن مرکزی و شبستان ، سر در ورودی دارای طاق جناغی است که عرض دهانه آن 310 سانتیمتر است و پوشش سقف آن از نوع گنبد های کم خیز است . مسیر قنات از داخل صحن مسجد عبور می کند . ورودی شبستان در ضلع جنوب شرقی حیاط قرار دارد و بالای در ورودی کتیبه ای گچی وجود دارد که در آن به نام بانی مسجد یـعنی  امیـر محمـد خان خزیـمه  و تاریـخ ساخت مسجد ( 1191 هـ .ق ) اشاره شده است .
  باغ و عمارت مود  ( قلعه باغ مود )     زنديـه – قاجار
باغ و قلعه مود در شهر مود، از توابع شهرستان سربيشه قرار دارد. این بنا با مساحت 60270 متر مربع دارای یک حصار و بیست برج مدور است که با فاصله های مشخصی در حصار باغ قرار دارند. علاوه بر برج ها، یک خندق به عرض تقریبا ده متر در دور تا دور حصار حفر شده و دفاع از قلعه را آسانتر می نموده است. ورودی اصلی باغ در میانه ضلع شمالی آن قرار دارد و در دو طرف ورودی، دو برج و دو اتاق کوچک جهت سکونت نگهبانان دیـده می شـود. در داخـل قلعـه بقایایی از یک بنـای قدیمی – عمارتی تشریفاتی – شامل چند ایوان، بقایای یک هشتی، راهروها و اتاق ها بر جای مانده است. در مرکز این باغ عمارتی قرار دارد که ویژگی های معماري  آن متعلق به  اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی است.
روستاي ماخونيك
ماخونيك در شرق ايران و در شهرستان تازه تأسيس سربيشه از استان خراسان جنوبي واقع شده است. ماخونيك در جلگه اي به همين نام كه متشكل از 12 روستا و ماخونيك بزرگترين و احتمالاً قديمي ترين آنهاست قرار گرفته است. اين روستا در جنوب شرق شهرستان بيرجند در 60 درجه و 24 دقيقه طول شرقي و 32 درجه و 27 دقيقه عرض شمالي در 143 كيلومتري بيرجند (مركز استان) و 78 كيلومتري سربيشه ميان كوه و تپه ها محصور شده است در سرشماري صورت گرفته در سال 1385 متشكل از 126 خانوار و 725 نفر جمعيت بوده است.
وجه  تسميه  اقوال متعددي در زمينه وجه تسميه روستا وجود دارد . در اسناد قديمي (حجت) كه تاريخ نگارش بعضي از آنها به سيصد سال قبل مي رسد نام روستا مادخنيك ذكر شده است كه مركب از دو جزء « مـاد» و «خنـيك يا خونيـك» مي باشد . ماد در زبان پهلوي و پارسي باستان به ماه تبديل شده كه يكي از معاني آن شهر و مملكت است و مجموعاً به نام شهر ماخونيك مي باشد. همچنين ماخونيك از سه جزء «ما» «خوني» «ايك» تشكيل شده كه خوني در عربي به معني چشمه است و ماخونيك شايد به معني چشمه ماد باشد. پيشينه درباره پيشينه روستا هيچ سابقه تاريخي مكتوب وجود ندارد، ولي از شواهد چنين برمي آيد كه ساكنان روستا در ابتدا دامدار و عشاير بوده اند و در دوره هاي بعد در منطقه ماخونيك به ويژه در روستاي ماخونيك سكونت گزيده اند. وجود سنگ نگاره اي در نزديكي قنات ماخونيك كه نقش هاي چوپاني و بسيار قديمي بر روي آن نقش بسته نيز گواهي بر قدمت سكونت در ماخونيك است. از مجموعه نگاره هاي ماخونيك نقش بز در كنار درخت سرو شباهت زيادي با نقش بز در سنگ نگاره لاخ مزار دارد. اين نوع نقش بُز كه به ميزان زياد بر روي ظروف سفالي يافت شده اند ، بيشتر متعلق به دوران پيش از تاريخ به خصوص هزاره هاي دوم و چهارم پيش از ميلاد مي شوند ساير نقوش سنگ نگاره متعلق به دوران پس از آن به خصوص دوران اسلامي مي باشد. از آثار تاريخي ماخونيك  مي توان سنگ سياه «سنگ نگاره» ماخونيك ، بناي برج و قلعه ، برج گل انجير ، منزل سرگردوني ، نادرمرده را ذكر كرد.  مسكنروستاي ماخونيك از نظر بافت كلي ، روستايي توده اي است كه در دامنه كوه ماخونيك شكل گرفته است. سنگلاخ بودن و ناهمواري زمين، مسائل امنيتي ، رابطه خويشاوندي و شرايط اقليمي از عواملي هستند كه باعث كوچك و مجتمع شدن روستا شده است. خانه هاي روستا  بُعد خاصي نداشته و معمولاً چهارگوش نيستند. براي ساخت خانه چون زمين مسطح كمتر وجود داشته شيب تپه را مسطح كرده اند و بعضي جاها خانه ها همكف كوچه هاست و ارتفاع خانه ها از 5/1 متر فراتر نمي رود. در گذشته براي بستن در شصت تا هشتاد سانتي متري خانه ها از تعدادي بوته كه با طناب به هم بسته مي شد، استفاده مي كردند. بعدها درها را از تنه درخت و بدون ميخ به صورت يك تكه استفاده مي نمودند . ديوار خانه ها با سنگ و گل ساخته شده و سقف را از تنه درختان محلي و بوته مي پوشانند. پشت بـام خانه ها بيشتر بيضي و آبريز آن از سنگ يا چوب ساخته شده است. خويشاوندي نيز در بافت روستا  بي تأثير نبوده و براساس قوانين اجتماعي روستا هر شخصي علاوه بر مالكيت خانه خود مالك محدوده جلوي خانه اش نيز هست و به غير از خانواده و اقوام نزديك كسي حق ندارد در جلوي خانه اش خانه اي بسازد. از نظر شرايط اقليمي نيز باتوجه به سرماي سخت زمستان و كمبود مصالح خانه ها در دل زمين به طور فشرده در كنار يكديگر ساخته شده اند كه همه اين موارد نشان دهنده ابتدايي ترين نوع سكونت در اين روستا است.وضعيت   اقتصادياقتصاد روستاي ماخونيك تا چند سال قبل، اقتصادي مصرفي بوده است و كشاورزي و دامداري گرچه معيشت اغلب مردم ماخونيك است ولي به شكل بسيار ابتدايي و محدود مي باشد. هنوز بعضي از اهالي قسمتي از مايحتاج خود را از راه جمع آوري غلات ، ميوه ها و علف هاي كوهستاني تأمين  مي نمايند. براي اينكه محصولات مدت بيشتري تازه بماند و فاسد نشود آنها را در كر(kor) يا كنيك(kanik ) مي گذارند. كشاورزي عمده ترين كار و كسب مردم كشاورزي است در حالي كه تمامي زمين هاي كشاورزي آنها به 4 هكتار هم نمي رسد تازه از اين مقدار زمين روستاهاي ديگر نيز شريك هستند ، چرا كه اين 4 هكتار در 3 مزرعه پراكنده است. چون در مزرعه ماخونيك زمين ها عين(خوب) و دال(بد) هستند به همين دليل مزرعه را چند قسمت كرده و هر قسمتي را جداگاه بين تمامي مالكان تقسيم كرده اند و باز براي آنكه در موقع تقسيم زمين موروثي حقي از كسي ضايع نشود هر كرتي را جداگانه ميان  وراث تقسيم مي كنند خلاصه آنقدر كرتها را به وسيله مرز خاكي يا سنگ تقسيـم كرده اند كه بسياري از آنها از 2 متر مربع بزرگتر نيستند .  كم نيست کرتي که به واسطه تعدد مالکان، دو يا سه نوع محصول در آن کشت مي شود . نكته قابل توجه اينكه مبناي باز و بستن آب استخر در اين روستا هنوز طلوع و غروب خورشيد است.   روستای چنشت ( روستای هدف گردشگری )
این روستا در 65 کیلومتری شهر سر بیشه و 35 کیلومتری شهر مود در منطقه ای کوهستانی قرار دارد که از نقاط ییلاقی شهرستان و استان به حساب می آید . جمعیت روستا حدود 350 نفر است و معیشت اصلی مردم باغداری ، کشاورزی و مرغداری است . عمده محصول کشاورزی ، بادام ، عناب ، انگور ، سیب و انار می باشد . این روستا به دلیل ویژگی های فرهنگی همچون پوشاک سنتی، غذاها، موسیقی سنتی،  بازی ها ،مراسمی همچون ازدواج ، تولد و مرگ بسیار شاخص و چشمگیر است . از همین رو جزء روستاهای جذاب منطقه به حساب می آید . از نقاط دیدنی و زیارتی روستا می توان به مزار سید حامد علوی ، غار چنشت و غار چهل چاه اشاره کرد .

غار چنشت
غار چنشت در ارتفاعات شمال روستای چنشت از توابع شهرستان سر بیشه قرار دارد . این غار حدود 60 متر طول دارد و بر اثر عوامل درونی زمین و وقوع زلزله ایجاد شده . عبور از قسمت های مختلف آن گاه به سختی امکان پذیر است و فضاهایی نیز وجود دارد که ارتفاع آنها به بیش از 10 متر می رسد .در دهانه ورودی غار آثار یک سازه آجری وجود دارد که شامل دو دیوار در طرفین دهانه است . آثار موجود در داخل غار شامل چوب ، پارچه و استخوانهای در هم شکسته انسان است  که اين آثار مربوط به قرون پنجم تا نهم ه . ق است .
 

 
 

ورود     ثبت نام
>